Basit bulaşık makinesi deterjanı (2)


Bazen kendime ”al kurtul” diyorum sonra aklıma daha denemediğim çok seçenek olabileceği geliyor… Satın alıp rahatlamak yerine ısrarla bu çetin ceviz ürünü evimde yapmak için kafa yormaya devam ediyorum.

 

Fayda/maliyet analizi yapmaya bayılırım… Ve farkındayım ki maliyet olarak paranın dışında mutlaka harcadığım zamanı ve enerjiyi bu maliyet analizine dahil etmeliyim. Bulacağım sonuçtan çekindiğimden şu aralar pek sıcak bakmıyorum konuyla ilgili analiz yapma işine.

Uyarı notu: Dikkat! Çok uzun bir yazı sizleri bekliyor…

Epey uzun bir seri yazı dizisi gibi oldu bulaşık makinesi deterjanı (BMD) ile ilgili yazdığım son yazılar. Fakat bu aralar yoğun bir şekilde bu ürünün incelikleri nedir gibi konulara ağırlık verdiğimden başka bir konuda yazacak enerjim kalmadı.

Uzun bir girizgahtan sonra, bir önceki yazımda kaldığımız yerden devam edelim. Sitrik asit yani limon tuzunda kalmıştık… (Sitrik asit; turunçgillerde bulunan zayıf organik asittir.) Limon tuzunu ben kireç çözücü olarak evimde yıllardır kullanıyordum yani oldukça etkili bir ürün tecrübeyle sabit. Ama bulaşık makinesinde kullanmak için hiç ihtiyaç duymamıştım.

Oysaki fosfatsız deterjanların etkinliğini artırmak için sitrik asit kullanmak gerekiyormuş. 2010 yılında Amerika’da bulaşık makinesi deterjanlarında fosfat kullanımı yasaklanmış ve kullanıcılar (özellikle de sert-kireçli musluk suyuna sahip olanlar) bulaşıklarında beyaz film veya mineral kalıntısı gibi problemlerle daha sık karşılaşmaya başlamışlar (kaynak: GE Apliances).

Peki fosfat nedir ve neden yasaklanmıştır? Fosfatlar, sabun ve deterjana eklenen kimyasal katkı maddeleridir. Temizleyici etkin madde görevi görürler, yağ ve lekelerin yüzeyden sökülmesine yardımcı olurlar. Suyun ”yumuşamasını” sağlayarak sabunun daha çok köpürmesine katkıda bulunurlar. Temizlikte oldukça etkili olan fosfat katkılı deterjanların yasaklanma nedeni ise atık sulardan bu maddeyi ayırmak neredeyse imkansız olmasından kaynaklanmakta (kaynak: GE Apliances).

Demek ki fosfatsız yada ev yapımı deterjan kullanılıyorsa suyu yumuşatacak her hangi bir madde makinenin deterjan bölmesinde yer alamıyor. Su yumuşamadığı için de sert suda bulunan mineraller bulaşıkların yüzeyinde lekelere sebep oluyor.

Sert-kireçli su nedir sorusunu sormanın vakti geldi? Sert su yüksek oranda mineral içerir; kalsiyum, magnezyum ve metal iyonları ihtiva eder. Ayrıca bikarbonatlar ve sülfatlar da sert suyun içinde yer alabilir (kaynak: wisegeek). Yumuşak su ise işlemden geçerek katyon (pozitif yüklü iyon) olarak sadece sodyum içerir (kaynak: about.com).

****

Organik bulaşık makinesi tuzunu kullanmaya başladıktan sonra, bulaşıkların çok fazla su lekesiyle çıkmaya başladığını en son yazımda belirmiştim. Aşağıdaki resme bakarsanız durumun ciddiyetine sizler de şahit olursunuz.

Bulaşıkların temizliğinde bir problem yoktu. Çözmem gerekenler; su lekesi ve ara sıra oluşan beyaz tortulardı. Karbonat ve sirkeyle hemen hemen denenebilecek tüm kombinasyonları makinemde denedikten sonra artık farklı ne gibi şeyler kullanılabilir araştırmaya başladım. (Aslında farklı ne olabilir diye araştırmakta geç bile kaldım denebilir ama daha önce işe yarayan karbonat ve sirke üzerine daha çok eğilmek istedim.)

Bulaşık makinesi deterjanları, ana yıkama sırasında sert suda bulunan mineralleri ortadan kaldırmak için formüle edilmemişlerdir. Deterjana eklenen sitrik asit, ana yıkama sırasında su lekelerini ve ince tabakayı ortadan kaldırmada yardımcı olur (kaynak: Lemishine). (Yabancı kaynaklarda verilen tariflerin içeriklerine baktığımda Lemishine markalı sitrik asidin çok kullanıldığını fark ettim.)

Denemediklerim arasında limon tuzu yer aldığından ve bununla ilgili çok olumlu yazılar okuduktan sonra neden olmasın dedim? Oluşturmaya çalıştığım tarif için denemeler yapıp formüller geliştirirken şöyle bir yöntem izledim…

MAKİNEDE YIKANAN BULAŞIKLARIN TEMİZLİĞİNİ VE PARLAKLIĞINI ETKİLEYEBİLECEK DEĞİŞKENLER.

* Tuz (organik-konvansiyonel) (tuz ayarı)

* Parlatıcı (organik-konvansiyonel) (sirke-sitrik asit) (parlatıcı ayarı)

* Yıkama sıcaklığı

* Deterjan (organik-konvansiyonel) (ev yapımı tarifin içerik ve miktarı)

* Makinenin iç kısmının temizliği (biriken mineraller makinenin performansını etkiler)

(Başka değişkenler olabilir mi bilemem ama yukarıda saydıklarım benim aklıma gelenler. Eksik kaldığını düşündüğünüz bir nokta varsa paylaşırsanız sevinirim.)

BMD tarifine ev yapımı bir çözüm bulmak istiyorsak eğer şunu aklımızdan çıkarmamız lazım. İşe yaradığını düşündüğünüz bir tarif belki de sizin makinede de aynı sonucun çıkmasına neden olamayacaktır. Hemen pes etmemeli ve çıkan sonuçlara göre tariflerde mutlaka oynamalar yapmayı denemeliyiz. Daha önce de söylemiştim ”nevi şahsına münhasır” bir ürün bu. Özel ilgi istiyor…

Gelelim benim bu değişkenlerle nasıl oynadığım konusuna. Herhangi bir değişkenin etkisini gözlemleyebilmek için diğer tüm değişkenlerin sabit kalmasına dikkat etmek gerektiğini öncelikle hatırlatmak isterim.

Tarif oluşturma aşamasında değişkenlerden ”tuz” ile ilgili pek yapabileceğim bir şey yok çünkü makinemin tuz ayarı yok. (Tuz ayarı sabit.)

Yıkama sıcaklığını 50 derece olarak sabit tuttum, çünkü ekonomik programdaki sıcaklık bu.

Tüm sabitleri belirledikten sonra geriye kalıyor değişkenlerle oynamaya yani parlatıcı türü ve parlatıcı gözünün ayarı ve ev yapımı tarifin neleri ne miktarda içereceği gibi konulara ağırlık verilmesi gerekiyor.

Sitrik asitli denemelere başlarken parlatıcı olarak sirke yerine sitrik asit kullanmaya karar verdim. Çünkü sirkenin limon tuzuna nazaran asitlik derecesi daha düşük.

Deterjan olarak da karbonat ve sitrik asit karışımı denemeye karar verdim. Elbetteki karar vermek yeterli olmuyor asıl iş hangi oranlarda kullanılacağını belirleyebilmekte. Bunun için Little House in the Suburbs‘da okuduğum bilgiler çok işime yaradı, mutlaka okumanızı öneririm.

Kaynakta, ev yapımı BMD yaparken kullanılan sitrik asit miktarına dikkat edilmesi gerektiği, çamaşır sodası ile beraber kullanıldığında sitrik asidin çamaşır sodasını nötürleyebileceği belirtilmekte. Bunun için 1 ölçü çamaşır sodasına karşılık 1/4 ölçü kadar sitrik asit önerilmekte ki çamaşır sodasının tamamı etkisiz hale gelmesin ve yüksek ph özelliğini yıkama sırasında gösterebilecek kadar bir miktar kalsın.

Çamaşır sodası yerine karbonat kullanmayı tercih ettiğimden (bulaşıkların temizliğinde bir sıkıntı yok çünkü) sitrik asit miktarını, belirtilen orandan daha düşük tutarak denemelere başlamak mantıklı olacaktı. Bunun nedeni ise karbonatın ph düzeyi çamaşır sodasından daha düşük.

Eğer BMD tarifinizde karbonat ve sitrik asit karışımı, parlatıcı olarak da sitrik asit kullanmayı planlıyorsanız karşılaşabileceğiniz sonuçlardan bazıları;

* Temiz ve beyaz tortulu bulaşıklar- Kullandığınız karbonat miktarı fazla.

* Temizlikte sıkıntı yok. Bulaşıkların yüzeyine yapışmış nokta nokta şeffaf lekeler mevcut- Parlatıcı için kullanılan sitrik asit miktarı fazla.

* Bulaşıklar temiz çıkmıyor- Deterjan gözüne koyduğunuz karışımın miktarı az.

* Temiz, su lekeli bulaşıklar- Bu problemin farklı çözümleri olabilir:

Parlatıcı ayarını artırmayı deneyin.

Su lekesi oluşmaya devam ediyorsa karışımdaki sitrik asit miktarını gözden geçirin.

Sıkıntı devam ediyorsa karbonat-sitrik asit karışım oranı üzerinde oynamalar yapın. Benim gözlemlediğim husus şu; bulaşıklarda beyaz tortu oluşuyorsa karbonatı çok kullanıyorsunuz demektir.

Daha önceki yazılarımda da yazmıştım, evde yapılması en zor ürün bence bulaşık makinesi deterjanı. Belki ilk belki de ikinci, üçüncü vs. denemelerde sizin için uygun BMD tarifini oluşturacaksınız. Kim bilir? Denemeden, çabalamadan bulmak biraz da şans işi gibi. Bu ürünle ilgili kısa yoldan ve çok uğraşmadan sihirli bir formül bulmak için kimyager olmak gerektiğini düşünüyorum…

Şu anda uyguladığım tarife gelirsek;

* 1 tatlı kaşığı dolusu karbonat

* 1 silme tatlı kaşığı sitrik asit

* Parlatıcı olarak; 1 su bardağı sıcak suda eritilmiş 1 tatlı kaşığı sitrik asit

* Parlatıcı ayarı 4

Sonuçta ise temiz ve hafif su lekeli bulaşıklar çıkıyor. Yaşadığım onca sıkıntılı süreçten sonra benim için şimdilik yeterli… İlerleyen zamanlarda çamaşır sodası alıp onunla da deneyler yapmak istiyorum.

Not 1: Bulaşıklar su lekeli çıkıyorsa makine durduktan hemen sonra sprey şişesiyle sirke sıkılmasının çözüm olabileceği belirtilmekte. (Dış yüzey için belki çözüm olabilir ya su lekeleri iç yüzeyde de varsa?)

Not 2: Su lekesinin yüzeyde oluşmasının nedeni, su buharlaştıktan sonra daha ağır olan minerallerin yüzeyde kalmasından kaynaklanmakta. Çaydanlık vs. gibi su ısıttığımız mutfak aletlerinde kireç tabakası oluşmasının nedeni de bu.

Not 3: Makine durduktan sonra bulaşıkları çok fazla bekletmeden bezle kurularsak su lekelerinin önüne geçebiliriz.

Not 4: BMD ile ilgili yazdığım ilk yazıdaki gibi denemelerinize deterjan gözüne sadece karbonat koyarak başlayabilirsiniz. Ben de tuz markasını değiştirmeden önce işe yaramıştı.

Not 5: Parlatıcı olarak önce sirkeyi deneyin işe yaramazsa sitrik asit kullanmaya başlayın. Sitrik asit sirkeden daha kuvvetli.

Not 6: Sitrik asit kullanacaksanız; kristal bardak, gümüş bulaşıkları makinede yıkamayın.

Kolay gelsin…

Konuyla ilgili beğendiğim kaynaklar;

Dishwasher hard water
ehow (1)
ehow (2)
Lemishine
Easy water
Tlc.how stuff works
Healty cleaning101

Reklamlar

6 thoughts on “Basit bulaşık makinesi deterjanı (2)

  1. Israrla konunun uzerine gidiyorsunuz, arastirmalara devam ediyorsunuz, azminiz takdire deger, acikcasi ben “al kurtul” tipim, pek zora gelemem, ama yazilarinizi okudukca biraz cesaret aliyorum sizden. Yok, henuz deterjan falan yapmaya baslamadim ama her seyi cok kolay kabullenmemek lazim diye bana ‘ilham’ oluyorsunuz, ellerinize saglik, durmak yok yola devam :)

    • yorumunuz için çok teşekkürler.

      bazen sınırlarımızı bilip ”al kurtul” demenin kötü bir şey olmadığını düşünmeye başladımm yavaş yavaş…

    • sitrik asit olarak önce bağdat marka kullanıyordum. sonra küçük gramajlarda almanın çok maliyetli olacağını anladım ve 1 kilo arifoğlu marka limon tuzu aldım. iki marka limon tuzu arasında ciddi farklar var. bağdat marka daha donuk beyazımsı renkte iken arifoğlu marka daha berrak ve daha yapış yapış sanki.

      tüm bu detayları yazmamın nedeni limon tuzundan limon tuzuna çıkacak sonuçların farklılık göstereceğini düşünüyorum. bulaşık makinesi deterjanı olarak sadece limon tuzunun işe yaramasını benim gibi basit ürünler meraklısı bir insanın ne kadar çok istediğini tahmin edemezsiniz.

      ama üzgünüm bende işe yaramıyor…

      • Evet, haklısınız. Donuk renkli ve iri taneli olan limon tuzundan daha çok memnun kaldım ben. Ama her ikisi de makinemde iş görüyor.
        Limontuzu sizde işe yaramadıysa, karbonat ve sirke karışımını deneyebilirsiniz belki?
        Evde limontuzu kalmamışsa uyguluyorum ve ne az limontuzu kadar iyi temizliyor. Karbonatı deterjan gözüne döküyorum, sonra üzerine sirke ekliyorum. Köpürüyor doğal olarak, karbondioksit üretiyor, sonra duruluyor. Ben sirkeyi döker dökmez deterjan gözünün kapağını kapatığ çalıştırıyorum.

        Bir de bazı makinelerde yüksek ısıda yıkama yapmak işe yaramıyor. Değişik ısıda yıkama yapmayı da deneyebilirsiniz. Belki bazı programlar diğerinden daha iyi tepki verir. mesela tahmininin aksine kısa programda bulaşıkların daha iyi yıkandığını söyleyenler de var.

        Umarım aradığınızı tez zamanda bulursunuz.

      • merhaba, önerdiğiniz karbonat ve sirke karışımını en yakın zamanda denemek istiyorum. ama çok ümitli değilim zira şebeke suyumda bir şeylerin değiştiğine dair gözlemlerim var. değil bulaşık makinesinden çıkan bulaşıklar elde deterjanla bile yıkasam gözle görülür belirginlikte su lekeleri oluşmaya başladı bulaşıkların yüzeyinde. Ki ben yakın bir zamana kadar bulaşıklarımı zeytinyağlı sabunla yıkıyordum gene de bariz su lekeleri olmuyordu.

Yorumlar kapalı.